Prezydent Karol Nawrocki podpisał 11 maja 2026 nowelizację ustawy o systemie instytucji rozwoju, która otwiera Agencji Rozwoju Przemysłu drogę do pożyczek dla strategicznych spółek skarbu państwa. Pierwszym beneficjentem jest Jastrzębska Spółka Węglowa, która planuje zaciągnąć 850 mln zł; walne zgromadzenie ws. zabezpieczeń wyznaczono na 8 czerwca. Druga w kolejce Grupa Azoty kumuluje 4,3 mld zł zadłużenia i równolegle prowadzi rozmowy z konsorcjum banków. Poniżej analiza tego, co realnie zmienia ustawa, jakie kwoty wchodzą w grę i jakie ryzyka spadają na podatnika.
Czym jest nowelizacja ustawy o systemie instytucji rozwoju?
Nowela rozszerza katalog uprawnień ARP o pożyczki dla trzech grup beneficjentów: przedsiębiorstw górniczych, podmiotów prowadzących likwidację kopalń oraz „przedsiębiorstw o istotnym znaczeniu dla gospodarki narodowej lub jej sektora wskazanego w rządowych dokumentach strategicznych”. W praktyce — jak komunikuje MAP — chodzi przede wszystkim o JSW i Grupę Azoty.
Środki z pożyczki mają finansować reorganizację obniżającą koszty działalności. Ustawa zastrzega przy tym, że cel pożyczki nie może pokrywać się z celem innego mechanizmu wsparcia publicznego — bariera, która ma zmniejszyć ryzyko sporu z KE o pomoc publiczną.
Warunkiem otrzymania środków jest program naprawczy przedstawiony przez pożyczkobiorcę oraz ocena ARP, czy podmiot ma realną zdolność spłaty zobowiązań. Agencja łączy więc rolę kredytodawcy z funkcją nadzoru programu sanacyjnego.
Skąd taka jednomyślność polityczna?
Sejm uchwalił nowelizację 17 kwietnia 2026 stosunkiem 440 za, 0 przeciw, 0 wstrzymanych — wynika z komunikatu Ministerstwa Aktywów Państwowych. To bezprecedensowy konsensus dla projektu zgłoszonego przez posłów Koalicji Obywatelskiej — Monikę Rosę i Krzysztofa Gadowskiego, śląskich parlamentarzystów. Money.pl nazwał głosowanie „nietypową zgodnością”.
Projekt aktywnie wspierało MAP. Wiceminister Grzegorz Wrona podkreślał, że ustawa ma „zapewnić realne wsparcie finansowe firmom ważnym dla naszego bezpieczeństwa, które są w procesie reorganizacji”. Po stronie rządu zaangażowane było też Ministerstwo Energii kierowane przez Miłosza Motykę.
Tło jednomyślności jest pragmatyczne, nie ideologiczne. JSW pozostaje największym pracodawcą Śląska i jedynym europejskim producentem węgla koksowego o wysokich parametrach. Grupa Azoty zatrudnia kilkanaście tysięcy osób i odpowiada za znaczną część polskiej produkcji nawozów. Sprzeciw — niezależnie od opcji politycznej — oznaczałby zgodę na restrukturyzację upadłościową w trakcie kadencji.
Jak ARP będzie wspierać JSW?
Skala potrzeb i kwota 850 mln zł
12 maja 2026 zarząd JSW opublikował projekt uchwały walnego zgromadzenia w sprawie zgody na ustanowienie zabezpieczeń pożyczki 850 mln zł (depesza PAP). Zabezpieczeniem mają być nieruchomości i ruchomości czterech kopalń: Budryk, Knurów-Szczygłowice, Pniówek i Borynia-Zofiówka. Rada nadzorcza pozytywnie oceniła wniosek; głosowanie nad zabezpieczeniami zaplanowano na 8 czerwca.
W uzasadnieniu projektu uchwały zarząd JSW pisze:
Szczególna sytuacja finansowa Grupy JSW wywołana stagnacją na rynku węgla i koksu, niekorzystnymi warunkami makroekonomicznymi, znacznym spadkiem kursu dolara przy wysokich kosztach wydobycia, wysokim poziomie inwestycji oraz coraz trudniejszych warunkach górniczo-geologicznych, uzasadnia w ocenie zarządu korzystanie z tego rozwiązania.
Co już wcześniej zrobiła ARP dla JSW?
Pożyczka 850 mln zł nie jest pierwszą formą wsparcia. W marcu 2026 ARP odkupiła od JSW dwie spółki zależne — Przedsiębiorstwo Budowy Szybów i Jastrzębskie Zakłady Remontowe — za ponad 1 mld zł. Transakcja kapitałowa zasiliła bilans płynnościowy bez emisji nowego długu.
Pierwotnie MAP planował wsparcie przez Fundusz Reprywatyzacji, lecz przeciągające się negocjacje porozumienia związkowego zamknęły okno czasowe tej ścieżki. Pożyczka z ARP — możliwa dzięki nowelizacji — to druga fala wsparcia, uzupełniająca transakcję M&A środkami pożyczkowymi.
Skąd kryzys płynnościowy?
JSW zamknęła 2025 rok skonsolidowaną stratą netto 6,25 mld zł i stratą EBITDA 4,99 mld zł. Spółka wyprodukowała ponad 13 mln ton węgla i 3,2 mln ton koksu, ale spadek cen węgla koksowego na rynkach światowych, niekorzystny kurs dolara i wysokie koszty inwestycji zjadły rentowność operacyjną.
Jesienią 2025 zarząd ostrzegał o ryzyku utraty płynności pod koniec pierwszego kwartału 2026 bez działań antykryzysowych. JSW uruchomiła plan restrukturyzacji obejmujący redukcję kosztów i uproszczenie struktury grupy, w lutym 2026 podpisała porozumienie ze związkami zawodowymi ograniczające koszty pracy, a w grudniu 2025 została objęta przepisami ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, finansującej program dobrowolnych odejść.
Mimo tych działań — według informacji „Parkietu” z otoczenia rządu — bez pożyczki ARP środki na bieżącą działalność mogłyby skończyć się już w maju 2026.
Co z Grupą Azoty?
Skala zadłużenia
Na koniec trzeciego kwartału 2025 skonsolidowane zadłużenie Grupy Azoty wyniosło 4,3 mld zł. W czwartym kwartale 2025 spółka osiągnęła 3,103 mld zł przychodów przy EBITDA 11 mln zł — wartości bliskiej zeru. Marża operacyjna praktycznie zniknęła.
W marcu 2026 walne zgromadzenie Azotów zgodziło się na podwyższenie kapitału zakładowego na wniosek Skarbu Państwa, który posiada 33% akcji. Emisja częściowo poprawi strukturę bilansu, lecz nie rozwiąże problemu obsługi bieżącego długu.
Sprzedaż Polimerów Police
1 kwietnia 2026 Grupa Azoty podpisała z Orlenem umowę sprzedaży GA Polyolefins — spółki zależnej realizującej projekt Polimery Police. Środki z transakcji mają sfinansować zobowiązania tej spółki zależnej, w tym pożyczki konsorcjum bankowego oraz roszczenia ze sporu z dotychczasowym wykonawcą.
Spór pozostaje dla Azotów odrębnym obciążeniem. W grudniu 2025 GA Polyolefins otrzymała pozew Hyundai Engineering związany z realizacją projektu Polimery Police; postępowanie potrwa niezależnie od sprzedaży udziałów Orlenowi.
Czego Azoty oczekują od ARP?
Grupa Azoty nie ujawniła planowanej kwoty pożyczki z ARP. Równolegle prowadzi negocjacje z konsorcjum banków finansujących (PKO BP, Pekao, BGK, Santander, ING, mBank) w sprawie restrukturyzacji zadłużenia. Pożyczka ARP — jeśli zostanie udzielona — najprawdopodobniej dopełni porozumienia bankowe, a nie je zastąpi.
Krótkoterminowo spółka koncentruje się na poprawie płynności i stabilizacji marży nawozowej. Długoterminowo odpowiedź na zależność od cen gazu i presję importową (Rosja, Białoruś, Bliski Wschód, Chiny) wymaga nowego modelu biznesowego, nad którym zarząd Azotów wciąż pracuje.
Lista potrzeb i zabezpieczeń
| Beneficjent | Forma wsparcia | Kwota | Zabezpieczenie | Status | Data |
|---|---|---|---|---|---|
| JSW S.A. | Nabycie spółek PBSz + JZR przez ARP | >1 mld zł | transakcja kapitałowa | zrealizowane | 03.2026 |
| JSW S.A. | Pożyczka z ARP (nowy instrument) | 850 mln zł | nieruchomości i ruchomości kopalń Budryk, Knurów-Szczygłowice, Pniówek, Borynia-Zofiówka | planowana — walne 8.06.2026 | po 8.06.2026 |
| Grupa Azoty S.A. | Podwyższenie kapitału zakładowego | kwota niepubliczna | emisja akcji | zatwierdzone przez WZ | 03.2026 |
| Grupa Azoty (GA Polyolefins) | Sprzedaż 100% udziałów Orlenowi | cena nieujawniona | transakcja M&A | umowa podpisana | 01.04.2026 |
| Grupa Azoty S.A. | Pożyczka z ARP (nowy instrument) | kwota nieujawniona | brak komunikatu | w rozmowach | po wejściu noweli |
| Grupa Azoty S.A. | Restrukturyzacja długu z bankami | 4,3 mld zł (całość) | standstill / nowa umowa kredytowa | w negocjacjach | trwa |
Komentarz eksperta
„Pożyczka, która kupuje czas, ale nie kupuje transformacji”
Komentuje Stanisław Wolniewicz-Duda, analityk pożyczkowy frrf.pl
850 milionów złotych dla JSW nie jest „pomocą” w sensie ekonomicznym — to przesunięcie ryzyka z bilansu spółki na bilans podatnika. Mechanizm jest spójny formalnie: zabezpieczenie aktywami czterech kopalń, wymóg programu naprawczego, ocena zdolności kredytowej przez ARP. Problem leży w założeniu o spłacalności. Wartość zabezpieczeń — kopalni z wyczerpującym się złożem i kosztem operacyjnym wyższym niż cena rynkowa węgla — jest niska, a polskie precedensy są mieszane. PLL LOT spłacił pożyczki COVID-owe, ale Stocznia Szczecińska wymagała konwersji długu na kapitał, czyli faktycznego umorzenia po latach. Raport NIK z 2015 r. (sygn. P/14/020) o restrukturyzacji przedsiębiorców przez ARP ze środków Funduszu Restrukturyzacji Przedsiębiorców wskazywał nieprawidłowości w monitorowaniu i kontroli realizacji umów (m.in. odstąpienie od wymogu planu restrukturyzacji przy PGZ oraz odstępstwa od warunków finansowania przy FPW Lease) — i ten sam mechanizm wraca dziś, tylko na większą skalę.
Drugi problem to brak makrostrategii. Ratujemy JSW i Azoty, ponieważ są „strategiczne”, ale strategia transformacji górnictwa koksującego i polskiej chemii pozostaje mglista. JSW utrzymuje status quo wobec dekarbonizacji UE; Azoty nie mają odpowiedzi na konkurencję chińską i turecką w nawozach przy nieprzewidywalnych cenach gazu. Jednomyślność Sejmu (440:0) jest sygnałem, że nikt nie chce podejmować decyzji o trudniejszych rozwiązaniach — pożyczka odracza tę decyzję, a nie ją zastępuje.
Następne 12 miesięcy odpowiedzą na kluczowe pytanie: czy program naprawczy JSW faktycznie obniży koszt jednostkowy wydobycia o tyle, by spółka generowała gotówkę na obsługę pożyczki. Jeśli nie — rozmawiamy w 2027 roku o konwersji długu, tak jak w przypadku Stoczni.
Ryzyko fiskalne i pytania o KE
Mechanizm ma trzy słabe punkty: cienką granicę między pożyczką komercyjną a pomocą publiczną, niepewną wartość zabezpieczeń i ryzyko, że strata ARP stanie się stratą budżetu.
Pomoc publiczna a pożyczka komercyjna. Zastrzeżenie ustawowe — cel pożyczki nie może być tożsamy z celem innego mechanizmu wsparcia publicznego — oraz wymóg oceny zdolności do spłaty kierują instrument w stronę pożyczki rynkowej, a nie pomocy notyfikowanej. Granica pozostaje cienka. Jeśli warunki — oprocentowanie, zabezpieczenie, marża — okażą się znacząco lepsze niż dostępne na rynku komercyjnym, KE może uznać pożyczkę za pomoc publiczną wymagającą notyfikacji.
Zabezpieczenie aktywami a wartość rezydualna. Kopalnie JSW jako zabezpieczenie mają sens księgowy, ale wartość likwidacyjna kopalni węgla koksowego w 2030 roku — przy postępującej dekarbonizacji UE i scenariuszach EU ETS — jest trudna do oszacowania. W razie niewypłacalności ARP przejmuje aktywa, których wartość zależy od rynku za 5–10 lat, a nie dziś.
Ryzyko fiskalne dla budżetu. Jeśli JSW lub Azoty nie spłacą pożyczek, koszt ponosi ARP — a tym samym budżet państwa. Historyczne precedensy są mieszane: LOT spłacił pożyczki COVID-owe i mechanizm zadziałał, Stocznia Szczecińska skończyła konwersją długu na kapitał, czyli faktycznym umorzeniem. Skala obecnych pożyczek (850 mln zł dla JSW i nieznana kwota dla Azotów) jest wyraźnie wyższa niż przy indywidualnych operacjach ratunkowych z lat poprzednich.
Kluczowe informacje
- 11 maja 2026 prezydent Karol Nawrocki podpisał nowelizację ustawy o systemie instytucji rozwoju, otwierając ARP drogę do udzielania pożyczek strategicznym spółkom SP. Sejm uchwalił nowelizację 17 kwietnia 2026 stosunkiem 440:0.
- JSW planuje zaciągnąć pożyczkę 850 mln zł, zabezpieczoną nieruchomościami i ruchomościami kopalń Budryk, Knurów-Szczygłowice, Pniówek i Borynia-Zofiówka. Decyzja walnego zgromadzenia ws. zabezpieczeń zaplanowana na 8 czerwca 2026.
- W 2025 roku JSW odnotowała 6,25 mld zł skonsolidowanej straty netto i 4,99 mld zł straty EBITDA; bez pożyczki ARP spółce groziła utrata płynności już w maju 2026.
- Grupa Azoty kumuluje 4,3 mld zł zadłużenia (III kw. 2025), w czwartym kwartale 2025 osiągnęła EBITDA na poziomie zaledwie 11 mln zł i równolegle negocjuje restrukturyzację długu z konsorcjum banków (PKO BP, Pekao, BGK, Santander, ING, mBank).
- Warunkiem otrzymania pożyczki z ARP jest program naprawczy i ocena zdolności do spłaty przez agencję; cel pożyczki nie może pokrywać się z celem innego mechanizmu wsparcia publicznego, co ogranicza konflikt z notyfikacją pomocy publicznej w KE.
- Ryzyko fiskalne polega na tym, że w razie niewypłacalności beneficjentów strata na bilansie ARP staje się stratą budżetu państwa — precedensy są mieszane (LOT spłacił, Stocznia Szczecińska wymagała konwersji długu na kapitał).
Bibliografia
- Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. „Strona główna.” https://arp.pl
- Bankier.pl. „Prezydent podpisał nowelę umożliwiającą pożyczki z ARP dla JSW i Azotów.” 11 maja 2026. https://www.bankier.pl/wiadomosc/Prezydent-podpisal-nowele-umozliwiajaca-pozyczki-z-ARP-dla-JSW-i-Azotow-9131105.html
- Biznes PAP. „JSW planuje zaciągnąć 850 mln zł pożyczki z ARP.” 12 maja 2026. https://biznes.pap.pl/wiadomosci/firmy/jsw-planuje-zaciagnac-850-mln-zl-pozyczki-z-arp
- Jankowska, Alicja. „JSW i Grupa Azoty dostaną pożyczki. Prezydent podpisał nowelę przepisów.” Energetyka24, 13 maja 2026. https://energetyka24.com/gospodarka/spolki/jsw-i-grupa-azoty-dostana-pozyczki-prezydent-podpisal-nowele-przepisow
- Losik, Jacek. „Sejm zdecydował ws. pożyczek z ARP dla JSW i Grupy Azoty. Nietypowa zgodność.” Money.pl, 17 kwietnia 2026. https://www.money.pl/gospodarka/sejm-zdecydowal-ws-pozyczek-z-arp-dla-jsw-i-grupy-azoty-nietypowa-zgodnosc-7276235847014752a.html
- Ministerstwo Aktywów Państwowych. „Sejm przyjął ustawę umożliwiającą udzielanie pożyczek ARP.” Portal Gov.pl, 17 kwietnia 2026. https://www.gov.pl/web/aktywa-panstwowe/sejm-przyjal-ustawe-umozliwiajaca-udzielanie-pozyczek-arp
- Najwyższa Izba Kontroli. „Restrukturyzacja przedsiębiorców przez Agencję Rozwoju Przemysłu S.A. finansowana ze środków Funduszu Restrukturyzacji Przedsiębiorców.” Sygn. P/14/020, nr ewid. 12/2015/P/14/020/KGP, 2015. https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,kgp~p_14_020_201407010943091404207789~01,typ,k.pdf
- Sawicki, Bartłomiej. „Pożyczki z ARP ostatnią szansą dla JSW i Grupy Azoty. Ustawa przyjęta.” Parkiet, 17 kwietnia 2026 (aktualizacja 14 maja 2026). https://www.parkiet.com/surowce-i-paliwa/art44179641-pozyczki-z-arp-ostatnia-szansa-dla-jsw-i-grupy-azoty-ustawa-przyjeta
